Preview

Еңбек гигиенасы және медициналық экология

Кеңейтілген іздеу

Өнеркәсіпті дамытудың қазіргі жағдайындағы экологиялық және өндірістік тәуекелдер

https://doi.org/10.65491/3106-5538-2025-4-39-50

Толық мәтін:

Аңдатпа

Мақалада әртүрлі өнеркәсіп кәсіпорындарының қызметіне байланысты экологиялық және өндірістік тәуекелдер қарастырылады. Зиянды еңбек жағдайларында жұмыс істейтін жұмысшылардың едәуір үлесі және ластанған қоршаған ортаның халықтың денсаулығына кері әсері атап өтіледі. Кешенді алдын-алу моделі ұсынылды. Мамандандырылған ғылыми-әдістемелік орталық құру қажеттілігі негізделген.

Авторлар туралы

Е. Ж. Отаров
«Еңбек гигиенасы және кәсіптік аурулар ұлттық орталығы» КеАҚ
Қазақстан

Отаров Е.Ж., м.ғ.д., ассоц. профессор, Басқарма Төрағасы – директоры, 

100017, Қарағанды қ., Мұстафин к. 15.



З. И. Намазбаева
«Еңбек гигиенасы және кәсіптік аурулар ұлттық орталығы» КеАҚ
Қазақстан

100017, Қарағанды қ., Мұстафин к. 15.



Ж. Б. Сабиров
«Еңбек гигиенасы және кәсіптік аурулар ұлттық орталығы» КеАҚ
Қазақстан

100017, Қарағанды қ., Мұстафин к. 15.



А. В. Алексеев
«Еңбек гигиенасы және кәсіптік аурулар ұлттық орталығы» КеАҚ
Қазақстан

100017, Қарағанды қ., Мұстафин к. 15.



Г. Хусаинова
«Еңбек гигиенасы және кәсіптік аурулар ұлттық орталығы» КеАҚ
Қазақстан

100017, Қарағанды қ., Мұстафин к. 15.



Әдебиет тізімі

1. Безрукова Г. А., Новикова Т. А., Микеров А. Н. Психосоциальные риски рабочей среды и метаболический синдром (обзор литературы) // Гигиена и санитария. - 2024. - Т. 103, № 1. - С. 51–57. - DOI: 10.47470/0016-9900-2024-103-1-51-57. - URL: https://elibrary.ru/jqbajb

2. Руководство по оценке риска здоровью населения при воздействии химических веществ, загрязняющих среду обитания : руководство Р 2.1.103968-23. - М., 2024. - Россия.

3. Селье Г. Стресс без стресса / пер. с англ. - М. : Прогресс, 1982. - 128 с.

4. Денисов Э. И., Пфаф В. Ф., Степанян И. В., Горохова С. Г. Сдвиг медикобиологической парадигмы: от гомеостаза к аллостазу // Нейрокомпьютеры: разработка и применение. - 2016. - № 2. - С. 16–21.

5. Бухтияров И. В., Жовнерчук Е. В., Сериков В. В., Хатин Д. Е. Киберфизическая диагностика факторов риска пограничных психических состояний // Психическое здоровье. - 2020. - № 8. - С. 30–38.

6. Шмидт Б., Бош Дж. А., Ярчак М. Н. Связь между дисбалансом эффектов и метаболическими синдромами: выводы исследования индустриальной когорты Мангейма (MiCS). - Март 2015.

7. Харченко Т. В., Аржавкина Л. Г., Яценок А. В., Синячкина Д. М. Генотоксические изменения у персонала объектов хранения и уничтожения химического оружия // Токсикологический вестник. - 2016. - № 3. - С. 17–23.

8. Минигалиева И. А., Сутупкова М. П., Клинова С. Л., Кунгурцева А. К. и др. Сравнительная оценка токсического повреждения печени крыс при субхроническом воздействии наночастиц разной химической природы // Токсикологический вестник. - 2025. - № 1. - С. 17–26.

9. Боев В. М., Зеленина Л. В., Кулусова Л. Х., Крякова Е. А. Гигиеническая оценка канцерогенного риска здоровью населения, ассоциированной загрязнением депонированных сред тяжёлыми металлами // Анализ риска здоровью. - 2022.

10. Библин А. М., Зыкова И. А., Королева Т. М. и др. Методические подходы к оценке риска для здоровья в гигиенических исследованиях // Радиационная гигиена. - 2013. - Т. 6, № 2. - С. 31–38.

11. Bedrick E. J. Data reduction prior to inference: Are there consequences of comparing groups using a t-test based on principal component scores? // Biometrics. - 2020. - Vol. 76, no. 2. - P. 508–517.

12. .Mahesh B. et al. Machine learning algorithms: a review // International Journal of Science and Research. - 2020. - Vol. 9, no. 1. - P. 381–386.

13. Jordan M. I., Mitchell T. M. Machine learning: Trends, perspectives, and prospects // Science. - 2015. - Vol. 349, no. 6245. - P. 255–260. - DOI: 10.1126/science.aaa8415.

14. Бухтияров И. В., Жовнерчук Е. В., Сериков В. В., Хатин Д. Е. Киберфизическая диагностика факторов риска пограничных психических состояний // Психическое здоровье. - 2020. - № 8. - С. 30–38.

15. Отчёт по выполнению НТП «Влияние экологических факторов на здоровье населения урбанизированных территорий» (шифр О. 0520).

16. Отчёт по выполнению НТП «Комплексные подходы в управлении состоянием здоровья населения Приаралья» (шифр О. 0660).

17. Sulejmanović J. et al. Comprehensive physicochemical investigation of red mud from an aluminium industry landfill: Environmental risks and valorisation potential as a secondary raw material // Environmental Monitoring and Assessment. - 2026. - Vol. 198, no. 2. - Art. 102. - DOI: 10.1007/s10661-025-14942-2.

18. Sharma B. M. et al. Complementing global chemicals management through shaping consumer behavior // iScience. - 2025. - Vol. 28, no. 6. - Art. 112700. - DOI: 10.1016/j.isci.2025.112700.

19. Singh S. et al. Mining tailings as a frontier for sustainable nanomaterials: advancing circular economy and environmental innovation // Environmental Geochemistry and Health. - 2025. - Vol. 47, no. 7. - Art. 265. - DOI: 10.1007/s10653-02502566-x.

20. Bhattacharjee K. et al. Characterization of health and safety hazards of deconstructtion activities // American Journal of Industrial Medicine. - 2025. - Vol. 68, suppl. 1. - P. S71–S87. - DOI: 10.1002/ajim.23652.

21. Udom G. J. et al. Public health concerns of multifaceted exposures to metal and metalloid mixtures: a systematic review // Environmental Monitoring and Assessment. - 2025. - Vol. 197, no. 5. - Art. 502. - DOI: 10.1007/s10661-025-13963-1.

22. Dich A. et al. Olive oil wastewater: a comprehensive review on examination of toxicity, valorization strategies, composition, and modern management approaches // Environmental Science and Pollution Research. - 2025. - Vol. 32, no. 11. - P. 6349– 6379. - DOI: 10.1007/s11356-025-36127-7.

23. Shabani S. et al. The prevalence of occupational injuries and associated risk factors among workers in iron and steel industries: a systematic review and metaanalysis // BMC Public Health. - 2024. - Vol. 24, no. 1. - Art. 2602. - DOI: 10.1186/s12889-024-20111-w.

24. Omari Shekaftik S. et al. Occupational hazards of emerging technologies: insights from key-enabling technologies // Science of the Total Environment. - 2025. — Vol. 995. - Art. 180101. - DOI: 10.1016/j.scitotenv.2025.180101.

25. Seidu R. K. et al. A systematic review of work-related health problems of factory workers in the textile and fashion industry // Journal of Occupational Health. - 2024. - Vol. 66, no. 1. - Art. uiae007. - DOI: 10.1093/joccuh/uiae007.

26. Schulte P. A. et al. Updated assessment of occupational safety and health hazards of climate change // Journal of Occupational and Environmental Hygiene. - 2023. - Vol. 20, no. 5–6. - P. 183–206. - DOI: 10.1080/15459624.2023.2205468.

27. Armijos R. X. et al. Elevated blood lead and metal/metalloid levels and environmental exposure sources in urban Ecuadorian school-age children and mothers // International Journal of Hygiene and Environmental Health. - 2021. - Vol. 235. - Art. 113770. - DOI: 10.1016/j.ijheh.2021.113770.

28. Mejía-Cruz D. et al. Neurodevelopmental impact of mining-related contamination in children from the Sonora river basin // Frontiers in Pediatrics. - 2025. - Vol. 13. - Art. 1681071. - DOI: 10.3389/fped.2025.1681071.

29. Moya P. M. et al. An integrated study of health, environmental and socioeconomic indicators in a mining-impacted community exposed to metal enrichment // Environmental Geochemistry and Health. - 2019. - Vol. 41, no. 6. - P. 2505–2519. - DOI: 10.1007/s10653-019-00308-4.

30. Santos W. et al. Impact of personal protective equipment in preventing occupational injuries: a systematic review and meta-analysis // Frontiers in Public Health. - 2025. - Vol. 13. - Art. 1720363. - DOI: 10.3389/fpubh.2025.1720363.


Рецензия

Дәйектеу үшін:


Отаров Е.Ж., Намазбаева З.И., Сабиров Ж.Б., Алексеев А.В., Хусаинова Г. Өнеркәсіпті дамытудың қазіргі жағдайындағы экологиялық және өндірістік тәуекелдер. Еңбек гигиенасы және медициналық экология. 2025;(4):39-50. https://doi.org/10.65491/3106-5538-2025-4-39-50

For citation:


Otarov E.Z., Namazbayeva Z.I., Sabirov Z.B., Alekseev A.V., Khusainova G. Environmental and industrial risks in modern industrial development conditions. Occupational Hygiene and Medical Ecology. 2025;(4):39-50. (In Russ.) https://doi.org/10.65491/3106-5538-2025-4-39-50

Қараулар: 13

JATS XML


ISSN 3106-5538 (Online)