Арал өңіріндегі экологиялық дағдарыс жағдайында репродуктивтік жастағы әйелдердегі бейімделудің биохимиялық механизмдері және метаболикалық бұзылыстар

Арал өңірі табиғи-климаттық және антропогендік факторлардың ықпалымен қалыптасқан, экологиялық қолайсыздықтың ең айқын әрі ұзаққа созылған аймақтарының қатарына жатады. Қоршаған ортаның қолайсыз жағдайларының ұзақ уақыт әсер етуі халық арасында созылмалы экологиялық стресс пен метаболикалық бұзылыстардың дамуына әкеледі. Бұл мәселе репродуктивтік жастағы әйелдерге қатысты ерекше медициналық-әлеуметтік маңызға ие, себебі олардың денсаулық жағдайы өңірдің репродуктивтік әлеуеті мен демографиялық тұрақтылығын айқындайды. Мақалада Арал экологиялық дағдарысы жағдайында тұратын репродуктивтік жастағы әйелдердің биохимиялық статусына жүргізілген кеңейтілген талдаудың нәтижелері ұсынылған. Экологиялық қауіп факторларының созылмалы әсері ақуыз және липид алмасуының бұзылыстарына, детоксикациялық жүйелердің шамадан тыс жүктелуіне және донозологиялық жағдайлардың қалыптасуына әкелетіні көрсетілді. Экологиялық қолайсыз аумақтарда тұратын халықтың денсаулығын профилактикалық мониторингтеу жүйесінде биохимиялық көрсеткіштер кешенін қолданудың мақсатқа сай екендігі негізделді.

1. Ревич Б.А. Экология человека и здоровье населения. – М.: ГЭОТАР-Медиа, 2018.

2. Кочуров Б.И. Экологические зоны риска. – М.: Наука, 2017.

3. Ушаков И.Б. Адаптация человека к экстремальным условиям среды. – М., 2016.

4. Zenkov N.K., Menshikova E.B. Oxidative stress and health. – Novosibirsk, 2019.

5. WHO. Human biomonitoring and environmental health. – Geneva, 2022.