Вегетативтік гомеостаздың Арал өңірі тұрғындарының жүрек-қантамыр жүйесінің жағдайына әсері

Арал өңірі тұрғындарының вегетативтік гомеостазының жүрек-қантамыр жүйесіне әсері зерттелді. Зерттеуге «экологиялық апат» аймағына, «дағдарыстық жағдай» аймағына және «экологиялық дағдарыс алдындағы жағдай» аймағына жататын қалалардың тұрғындары қатысты. Бақылау тобына жүрек-қантамыр жүйесі аурулары (ЖҚЖА) жоқ Атасу кентінің тұрғындары енгізілді.

Донозологиялық жағдайы бар адамдарда орталық реттеуші функциялардың кернеуі артқаны, қанның систолалық көлемінің (ҚСК) функционалдық көрсеткіші төмендегені, вегетативтік жүйке жүйесінің симпатикалық (AMo) және парасимпатикалық (Mo, HF) бөлімдерінің белсенділігі артқаны, сондай-ақ стресс индексінің (SI) жоғарылағаны анықталды. Бұл орталық реттеу механизмдері белсенділігінің автономды механизмдерден басым екенін көрсетті.

Зерттеу нәтижелері бойынша жүрек-қантамыр жүйесінің патологиясы бар адамдарда никель мөлшерінің 1 мг-ға артуы байқалды. Күкірт диоксидінің жиналуы қанның систолалық көлемінің төмендеуімен, ал мыс мөлшерінің артуы қанның соққылық көлемінің жоғарылауымен байланысты болды.

1. Shadetova A. J., Mashina T. F., Alshynbekova G. K., Doroshilova A. V., Shokabaeva A. S., Sattybaev K. E. The Influence of Environmental Factors on the Adaptive Capacity of the Organism of the Inhabitants of the Aral Sea Region // International Journal of Applied and Fundamental Research. – 2016. – No. 2, Part 2. – P. 216–219.

2. Rzymski P., Marszelewski W., Rybak M., Klimaszyk P. et al. Health Impacts of the Aral Sea Disaster: Current State, Research Gaps, and Mitigation Perspectives in the North Aral Sea Region // Ambio. – 2026. – Vol. 55. – P. 2563–2577. – DOI: 10.1007/s13280-026-02385-z.

3. Шавловская О. А. Терапия астенических расстройств // Медицинский совет. – 2013. – № 12. – С. 66–71.

4. Sammito S., Thielmann B., Klussmann A. et al. Guideline for the Application of Heart Rate and Heart Rate Variability in Occupational Medicine and Occupational Health Science // Journal of Occupational Medicine and Toxicology. – 2024. – Vol. 19. – Art. 15. – DOI: 10.1186/s12995-024-00414-9.

5. Jelmini J. D., Ross J., Whitehurst L. N., Heebner N. R. The Effect of Extended Shift Work on Autonomic Function in Occupational Settings: A Systematic Review and Meta-analysis // Journal of Occupational Health. – 2023. – Vol. 65, No. 1. – Art. e12409. – DOI: 10.1002/1348-9585.12409.

6. Щукин И. А. Коррекция астенического синдрома // Медицинский алфавит. – 2013. – Т. 4, № 25. – С. 38–44.

7. Баевский Р. М., Иванов Г. Г., Чирейкин Л. В. и др. Анализ вариабельности сердечного ритма при использовании различных электрокардиографических систем. – М. : ГРАМОТА, 2002. – 53 с.

8. Heart Rate Variability Measurement to Assess Acute Work-Content-Related Stress of Workers in Industrial Manufacturing Environment – A Systematic Scoping Review // IEEE Transactions on Systems, Man, and Cybernetics: Systems. – 2023. – Vol. 53, No. 11. – P. 6685–6692. – DOI: 10.1109/TSMC.2023.3282141.

9. Ланг Т. А., Сесик М. Как описывать статистику в медицине: аннотированное руководство для авторов, редакторов и рецензентов / пер. с англ.; под ред. В. П. Леонова. – М. : Практическая медицина, 2016. – 480 с. – ISBN 978-5-98811325-6.

10. Жанбеков Х. Н., Жетписбай Д. Ш., Сейтжанов А. Ф. Накопление и миграция тяжелых металлов в водном бассейне реки Сырдарьи // Вестник МОН НАН РК. – 2001. – № 3.